Buôn bán da lừa ở Thái Lan và Việt Nam – Vấn nạn cần phải ngăn chặn để phòng chống các dịch bệnh nghiêm trọng
Marianne Steele, Giám đốc điều hành, The Donkey Sanctuary.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa ra báo cáo rằng 60% các bệnh truyền nhiễm mới nổi trên toàn cầu có nguồn gốc từ động vật hoang dã và vật nuôi. Trong ba thập kỷ qua, hơn 30 mầm bệnh mới ở người đã được phát hiện, và 75% trong số đó xuất phát từ động vật. Có thể thấy, các bệnh lây truyền từ động vật sang người là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với sức khỏe cộng đồng trên toàn thế giới, điển hình là COVID-19 và đợt bùng phát cúm gia cầm gần đây.
Việc buôn bán da lừa hiện nay đang diễn ra một cách tàn nhẫn và tiềm ẩn nguy cơ bùng phát dịch bệnh lây truyền từ động vật sang người trên phạm vi toàn cầu. Đây là hoạt động không được kiểm soát, không cần thiết và dẫn đến những tổn thương nghiêm trọng cho loài lừa và các cộng đồng phụ thuộc vào lừa.
Lừa là loài động vật rất thông minh, nhạy cảm, và xứng đáng được coi trọng. Chúng còn có đóng góp to lớn cho sự phát triển cuộc sống ở các cộng đồng sử dụng sức lừa trên khắp thế giới.
Hiện nay, hoạt động buôn bán da lừa phần lớn là ở Trung Quốc, do nhu cầu sản xuất ejiao hay còn được biết đến là cao da lừa (Donkey hide gelatin – DHG), một phương thuốc truyền thống của Trung Quốc làm từ da lừa luộc mà một số người tin rằng có đặc tính chữa bệnh. Tại Thái Lan và Việt Nam, việc buôn bán da lừa chủ yếu được phát hiện khi đang trung chuyển trên đường đến Trung Quốc. Tuy nhiên, điều này cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ bùng phát các bệnh nghiêm trọng có thể lây lan sang các động vật khác và thậm chí cả con người.
Tiến sĩ Filip Claes, Điều phối viên phòng thí nghiệm khu vực của Trung tâm Khẩn cấp về Dịch bệnh Động vật Xuyên biên giới (Emergency Center for Transboundary Animal Diseases – ECTAD), thuộc Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO), trụ sở tại Bangkok, Thái Lan cho biết, điều kiện sinh thái của Thái Lan và Việt Nam rất thuận lợi cho các dịch bệnh từ động vật sang người. Do đó, việc buôn bán da lừa tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ. Để hạn chế khả năng bùng phát dịch bệnh, cách tối ưu nhất là làm cho nhu cầu biến mất – nhưng điều này khó có thể xảy ra trong thời gian ngắn, hoặc chính phủ Thái Lan và Việt Nam cần đưa ra các quy định xuất nhập khẩu nghiêm ngặt để kiểm soát việc buôn bán một cách an toàn.
Vào năm 2020, Thái Lan đã bùng phát dịch bệnh ngựa châu Phi (AHS) với sự lây nhiễm của 610 con ngựa và 568 con trong số đó bị tử vong. Tiến sĩ Claes cũng làm việc ở Thái Lan vào thời điểm ấy. Chứng kiến dịch AHS lúc bấy giờ, ông cho rằng nếu vi-rút là bệnh lây truyền từ động vật sang người và có khả năng lây nhiễm cao, thì cuộc khủng hoảng có thể đã ở quy mô lớn như quốc gia, khu vực cho tới toàn cầu. Nhu cầu và giá cả đối với da lừa tăng vọt ở Trung Quốc sau khi bộ phim truyền hình cổ trang nổi tiếng Hậu cung Chân Hoàn truyện được công chiếu vào năm 2011, trong đó các nhân vật quý tộc sử dụng ejiao có nguồn gốc từ lừa. Các trang trại lừa Trung Quốc không thể đáp ứng kịp nhu cầu, dẫn đến các nhà sản xuất ejiao phải nhập khẩu da lừa và lừa từ các nước khác, đặc biệt là các nước châu Phi như Mali, Tanzania và Zimbabwe. Một số thương nhân cũng thú nhận việc xuất khẩu da lừa từ Kenya, Burkina Faso và Nigeria, nơi mà hành vi này là bất hợp pháp. Nhiều bộ da trong số này đến từ những con lừa bị bán đi, đánh cắp và giết mổ bất hợp pháp, nên dĩ nhiên, việc xét nghiệm mầm bệnh là rất hiếm.
Thái Lan và Việt Nam là những điểm trung gian phổ biến đối với buôn bán da lừa, vì các nước này cho phép các nhà nhập khẩu Trung Quốc lách các quy định về an toàn sinh học đối với hàng nhập khẩu từ châu Phi, nơi có các mầm bệnh mà hầu hết các nước châu Á chưa từng tiếp xúc và do đó đặc biệt dễ bị lây nhiễm. Cả hai quốc gia cũng phải đối mặt với rủi ro cao về bệnh lây truyền từ động vật sang người do chăn nuôi thâm canh (chẳng hạn như trang trại công nghiệp và khu vực thức ăn chăn nuôi), thực trạng buôn bán động vật hoang dã, phá rừng làm nông nghiệp và mật độ dân cư ngày càng tăng. Một cuộc khảo sát gần đây của tổ chức One Health tại Việt Nam đã phát hiện nhiều trường hợp người mắc bệnh và đôi khi tử vong do các bệnh lây truyền từ động vật sang người trong giai đoạn 2010-2020.
Mặt khác, Thái Lan và Việt Nam cũng là thị trường tiêu thụ ejiao, đặc biệt là trong các cộng đồng người Hoa. Trên thực tế, Tổ chức Nhân đạo Quốc tế Humane Society International đã chỉ ra Việt Nam là thị trường tiêu thụ ejiao lớn thứ sáu vào năm 2017, ước tính trị giá 4,7 triệu USD.
The Donkey Sanctuary là một tổ chức từ thiện cứu hộ và bảo vệ phúc lợi động vật quốc tế, có trụ sở chính tại Vương quốc Anh. Trong báo cáo mới nhất về Các Rủi ro An toàn sinh học và Hệ quả đối với Sức khỏe Con người và Động vật trên quy mô toàn cầu của The Donkey Sanctuary, chúng tôi đã xác định được nhiều da lừa có nguồn gốc từ một lò mổ được cấp phép ở Kenya bị nhiễm vi khuẩn tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus – S.aureus) và bệnh ngựa châu Phi (AHS). Đối với những mẫu da bị nhiễm S.aureus, 44 trên 108 mẫu được thử nghiệm phát hiện mang tụ cầu vàng kháng methicillin (MRSA) và ba mẫu dương tính với PVL – độc tố gây ra viêm mô hoại tử ở người.
Trong quá trình vận chuyển, hầu hết da lừa được trộn lẫn cùng với các sản phẩm từ nhiều loại động vật hoang dã và chúng có thể được sử dụng để ngụy trang cho các bộ phận của các loài có nguy cơ tuyệt chủng bị cấm buôn bán như ngà voi và vảy tê tê. Việc trộn lẫn thiếu kiểm định này có thể dẫn đến sự lây nhiễm chéo không ngờ tới từ các mầm bệnh vốn không có cơ hội tiếp xúc với nhau trong cuộc sống.
Chúng tôi đã chỉ ra rằng collagen từ lừa có thể được sản xuất một cách an toàn và nhân đạo với quy trình của nông nghiệp tế bào. Chúng tôi đang khuyến khích các nhà sản xuất ejiao chấm dứt việc buôn bán da lừa và chuyển từ sử dụng collagen từ lừa thật sang collagen được sản xuất trong phòng thí nghiệm bằng quy trình nông nghiệp tế bào. Để thúc đẩy điều này, chúng tôi đang nỗ lực nâng cao nhận thức về những ưu điểm của công nghệ này như tính an toàn, đảm bảo vệ sinh và nhân đạo, cũng như giáo dục về sự tàn nhẫn, phá hoại và rủi ro không cần thiết liên quan đến việc buôn bán lừa toàn cầu để lấy collagen chiết xuất từ da của chúng.
Các quốc gia như Thái Lan và Việt Nam hoàn toàn có khả năng giúp chấm dứt hoạt động buôn bán tàn ác và vô nhân đạo này bằng cách đưa ra lệnh cấm xuất nhập khẩu da lừa. Khi làm như vậy, không chỉ loài động vật này được bảo vệ mà sức khỏe và phúc lợi của cộng đồng người dân cũng được đảm bảo.
***
Marianne Steele là Giám đốc Điều hành của The Donkey Sanctuary. Bà tham gia tổ chức với tư cách là Giám đốc Gây quỹ và Truyền thông vào năm 2010, tiếp nối một sự nghiệp đa dạng và lâu dài trong lĩnh vực từ thiện.
Trước khi gia nhập The Donkey Sanctuary, Marianne đã làm việc trong các tổ chức phi lợi nhuận hơn 25 năm vì các mục đích bảo tồn Nghệ thuật và Di sản, Sức khỏe và Môi trường, đặc biệt chuyên về mảng gây quỹ, truyền thông và phát triển.
Bà luôn theo đuổi sứ mệnh của cá nhân mình trong việc thay đổi nhận thức về loài lừa và vai trò của chúng trên thế giới, loài động vật mà bà tin là vô cùng thông minh và nhạy cảm nhưng lại bị rất nhiều người đánh giá thấp.
Về Tổ chức The Donkey Sanctuary
The Donkey Sanctuary là tổ chức bảo tồn loài lừa lớn nhất thế giới. Chúng tôi hướng tới tầm nhìn về một thế giới nơi lừa và la sống không đau khổ, và sự đóng góp của chúng cho nhân loại được ghi nhận một cách trọn vẹn. Chúng tôi hiện đang điều hành 10 khu bảo tồn trên khắp Vương quốc Anh và Châu Âu, chăm sóc suốt đời cho hơn 7.000 con lừa và la. Bệnh viện của chúng tôi điều trị những con lừa bị bệnh và đào tạo bác sĩ thú y cho nước Anh cũng như trên toàn thế giới. Chúng tôi còn cung cấp chương trình học tập dành cho những nhóm cộng đồng dễ bị tổn thương, bao gồm cả trẻ em và người lớn, với sự hỗ trợ của lừa. Họ sẽ được phát triển các kỹ năng sống bằng cách kết nối với lừa thông qua cảm xúc và thể chất. Tổ chức của chúng tôi vận hành các chương trình trên toàn cầu nhằm bảo vệ cho loài lừa được sử dụng làm việc trong nông nghiệp, công nghiệp, vận tải, và cả lừa được sử dụng để lấy thịt và da.
